Gernikako arbola : gerra modernoaren landa-azterketa bat - Steer, George L. (1909-1944); Navarro, Koro; Euskadi. Argitalpen Zerbitzu Nagusia; Euskadi. Kultura Saila (Vitoria-Gasteiz : Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 2019)
G.L. Steerren maisulanaren seigarren bertsioa da esku artean daukazun liburua. "The Tree of Gernikaren" bi edizioen ondoren, eta "El Árbol de Guernicaren" hiruren ondoren, historikoa da, egiaz, euskarazko argitalpen hau. Gernikako Arbola 1936tik 1937ra bizitza demokratikoaren alde heroikoki borrokatu zen Euskadiko errepublika autonomoaren garaipenen eta tragedien kontakizunik hoberena da. Liburuki hau ez zen, ordea, euskaldunentzat nagusiki idatzi. Espainiako Gerra Zibilean Euskal Herrian zer gertatu zen britainiarrei agertzeko idatzi zuen George Steerrek "Gernikako Arbola", eta jakinarazteko europar diktadurek zekarten arrisku ageriko eta berehalakoa. Gernikako Arbolak zirrara handia egin zuen Estatu Batuetan ere. Ernest Hemingwayk, "For Whom The Bell Tolls" ("Norengatik ari dira joka kanpaiak") liburuaren egileak, bi kopia eskatu zituen; haren lagunak, Martha Gellhornek, bere mentore Estatu Batuetako Presidentearen emazte Eleanor Roosevelti gomendatu zion: "Steer izeneko gizon batek idatzitako liburu bat irakurri behar duzu: Gernikako Arbola du izena. Euskaldunen borrokari buruzkoa da -Timesen Londresko berriemailea da Steer-; ez da gerraz liburu hoberik atera, eta ondo esaten ditu, Espainiakoaren ondoren, nik ikusi zaitudanean esan nahi izan dizkizudan gauza guztiak. Zoragarri idatzia dago, egia kontatzen du, eta liburu gutxi da halakoa, eta gutxiago gaia gerra dutenen artean. Eskura ezazu mesdez". Italiar-abisiniar gerran aurreneko emakumezko gerra-berriemailetako bat izan zenarekin ezkondu zen George Steer: Margarita de Herrero y Hasset zen berriemaile hura. Margarita, haurdun eta erditzeko gutxi falta zuela, oso gaixo jarri eta hil egin zen Londresen, Steer gerrako berriemailea gisa Euskadin lanean ari zenean. Heriotzak emaztea eta haur jaio gabea kendu zizkion. Hala ere, hiletak egin ondoren, Euskadira itzuli zen, arrunt jota zegoelarik. Hortaz, ez zitzaion inporta frontean zer gertatu zitzaion, eta, gerraren berri emanez, arrisku handian jarri zuen bere burua George Steerrek. Beste kazetari batzuei erraztasun berberak eman zitzaizkien frontera joateko, eta, horren aurrean, honela zioen Steerrek. "Ez da haien errua erraztasun horiek nik adina ez erabili izana, nik baino gehiago baitzuten haiek galtzeko su-lerroan". G.L. Steerrek era askotako estiloak erabiltzen ditu, eta denetan da trebea. Batzuetan, barregarria iruditzen zitzaion bonbardatua izatea; eta askotan egon zen suaren eta bonben mende. Inoiz zinikoa bada ere, behin ere ez da Steer errukigabea; prosarik delikatuenean ematen ditu deskribapen asko: zibilak bonbardaketen ondoren, frontean elbarrituriko gizaseme gazteak, azken euskal batailoiak ilunpetan doazela Artxandako maldan gora, edo ebakuazioaren zain gaueko itsasontzian dauden zauritu isilak. Haren irudiak, erritmoak eta pertsonen izaera marrazteko gaitasuna -Agirre. Leizaola, Rezola, Lezo, eta abar- bikainak dira guztiz. Hona hemen, bizitza luzeagoa izan balu, egile handia izango zela etengabe agintzen zuen idazle bat.
The tree of Gernika. A field study of modern war
Keywords: Euskal Herria -- Historia -- 1936-1939 (36ko Gerra); Gernika-Lumo -- Historia -- 1937 (Bonbardaketa); Monografiak